Stado Ogierów Białka - Stadnina Koni Arabskich
tel. +48 82 577 12 00, e-mail: bialka@hbp.pl

Nasza Historia
 

Na północnych obrzeżach Roztocza, po drodze z Lublina do Zamościa, tuż obok Krasnegostawu, znajduje się Zakład Hodowlano-Produkcyjny Stado Ogierów Białka.

Gospodarstwo obejmuje prawie 450 ha pól, łąk, pastwisk oraz stawów rybnych. Architektura, parkowa zieleń i osobliwe pejzaże sprawiają, że jawi on się przybyszom niczym staropolski majątek ziemski, oczarowując niepowtarzalnym klimatem.

Powstanie i pierwsze lata działalności Stada

W roku 1928 decyzją rządu II Rzeczpospolitej powołano właśnie na tym terenie Stado Ogierów mające na celu zapewnienie stałej rezerwy koni dla armii. Wiosną 1928 roku rozpoczęto budowę czterech stajni łącznie na 200 koni, budynku kierownika, kuźni, warsztatów, wieży ciśnień oraz czterech piętrowych bloków mieszkalnych, jako materiał budulcowy wykorzystano miejscowy wapień.

Projekt był realizowany z rozmachem ponieważ budynki wyposażono w instalację wodno – kanalizacyjną oraz oświetlenie z miejscowej dieslowskiej elektrowni. Ta infrastruktura objęła również stajnie. O nowoczesności przyjętych rozwiązań świadczą również dachy pokryte kosztowną blachą cynkową. Stanowiska dla koni wyznaczono słomianymi przedzielnikami, wyplatanymi zgodnie ze staropolskim zwyczajem, utrzymujące się w Białce przez długie lata. Wielkość każdej ze stajni zaplanowana została na 50 koni a ich wymiary to – dwie z nich o wymiarach 74x12,8m a dwie 69x12,8 m. Ich ustawienie wzdłuż trzech ścian czworoboku – placu do pokazów i zawodów konnych – przypominające rozwiązania z innych stad i ośrodków szkoleniowych tamtych lat, odznacza się doskonałą funkcjonalnością. Kompleks stajenny do dziś może służyć za wzór tego typu budownictwa.

Budowę zakończono latem 1930, w lipcu do Białki zaczęły przybywać konie a razem z nimi masztalerze z różnych stron kraju. Ze Stada w Janowie Podlaskim przyjechało 48 ogierów oraz 17 masztalerzy, z PSO w Sądowej Wiszni – 33 ogiery i 8 masztalerzy, z PSO w Łącku – 8 pracowników. Tych 33 ludzi stanowiło pierwszą załogę białeckiego stada, jego pierwszym kierownikiem został Stanisław Hay, a koniuszym – Antoni Witka. W roku 1930 r. na etacie Stada było 81 ogierów, ale rok później liczba ta wzrosła niemal dwukrotnie osiągając poziom 156 sztuk. W rodowodach białeckich reproduktorów wyraźnie dominowała wówczas pełna krew angielska. W roku 1939 białeckie stado osiągnęło poziom 180 ogierów i były to w większości konie półkrwi angloarabskiej (64%).

Stadnina Koni Arabskich

W 1981 roku bardzo dobrze funkcjonujące stado, posiadające wysokiej jakości pastwiska i łąki, doskonałe stajnie i doświadczoną załogę, ponadto cieszące się kontynentalnym klimatem zostało wybrane perz Ministerstwo Rolnictwa na siedzibę nowej polskiej stadniny arabskiej – obok Janowa Podlaskiego, Michałowa i Kurozwęk, to właśnie z tych trzech państwowych stadnin pochodził materiał wyjściowy dla najmłodszej – białeckiej.
Pierwsze 20 klaczy przybyło do Białka w listopadzie 1981 roku:
•     z Janowa Podlaskiego – Albania, Cartagena, Cewka, Fajka, Ostka, Pentoza;
•    z Michałowa – Darowizna, Debora, Dzierlatka, Elsynora, Emka, Fronda, Mekka;
•    z Kurozwęk – Czasza, Fuzja, Makówka, Maskotka, Neska, Nubia, Wieczerza.
Klacze założycielki pochodziły z 10 linii  żeńskich:
•    z linii I. Gazella or.ar. – Cartagena, Ostka, Wieczerza,
•    z linii II. Mlecha or.ar. – Czasza,
•    z linii Sahara or.ar. – Makówka, Maskotka, Mekka,
•    z linii V. Milordka – Elsynora, Emka,
•    z linii VI. Ukrainka – Darowizna, Debora, Dzierlatka, Fronda, Fuzja,
•    z linii VII. Szweykowska – Fajka,
•    z linii 17. Rodania or.ar. – Neska, Nubia,
•    z linii XII. Szamrajówka – Pentoza,
•    z linii 35. Bent-El-Arab or.ar. – Cewka,
•    z linii 36. Scherife or.ar. – Albania,

a także wprowadzono:

•    z linii X. Wołoszka – Eta,
W pierwszych latach działalności Stadnina kupowała kolejne klacze z Janowa Podlaskiego i Michałowa, w ten sposób rozbudowując linie wprowadzone na początku działalności,  zaś w 1999 roku po likwidacji Stadniny w Kurozwękach do Białki trafiło jeszcze 20 klaczy, które zasiliły stado matek.
W związku z tym, że do białeckiej stadniny trafiły klacze o zróżnicowanym materiale genetycznym hodowcy musieli dobierać ogiery do krycia niemal indywidualnie ale dzięki surowej i ukierunkowanej selekcji w stadzie została wartościowa stawka klaczy. Pierwszymi ogierami użytymi w Białce były Fason i Woroblin.
W pierwszym roku działalności stadniny urodziło się jedno źrebie – siwa klaczka Wojenka córka ogiera Palas i klaczy Wieczerza, w rok 1983 na świat przyszło już 20 źrebiąt.
Linia Gazella or.ar.
Linia znana z dzielności, swoje walory wykazała przez potomstwo klaczy Ostka, wywodzącej się z rodziny Ofirki, matki fenomenalnej Orli. Rodzina ta odznacza się również urodą. Córka Ostki - Ostróżka zdobyła w 1984 roku pierwszy dla białeckiej stadniny tytuł Wiceczempionki Polski Klaczy Młodszych. Druga z córek Ostki – Osełka – to zasłużona matka stadna, która dała urodziwego, rzadkiej skarogniadej maści ogiera Oset oraz zwycięzcy Derby (1998), odnoszącego sukcesy na arenach pokazowych głównie w klasie „Liberty” siwego ogiera Ostragon.
Godnymi reprezentantkami tej linii okazały się także klacze z rodziny Cartageny a wśród nich prawnuczka klaczy założycielki Carina, która doskonale spisała się jako klacz stadna dając znakomite potomkinie takie jak Caruza czy Calineczka, których reprezentanci obecni są w Białce do dnia dzisiejszego. Carina to także matka Czempiona Polski Ogierów Młodszych, zdobywcy licznych tytułów Czempionów ogierów młodszych jak i starszych siwego ogiera Celsjusz.
W 1999 roku linia ta została zasilona przez gniadą klacz Cirkę pochodzącą z Kurozwęk znakomitą klacz stadną, matkę udanego ogiera Cirkus, a także licznej grupy klaczy, które pozostawiły w Białce potomstwo użytkowane w hodowli do dnia dzisiejszego.

Linia Mlechy or.ar.
Wywodząca się od kurozwęckiej klaczy Czasza wygasły, ale dzięki zasileniu stada w 1999 odrodziła się dzięki doskonale reprezentującą ją klacz Heraldyka oraz jej córki Heroldię i Hulankę.

Linia Sahara or.ar.
W Białce to konie głównie o predyspozycjach wyścigowych, jak wywodzące się od Mekki ogiery Medytator – drugi w Derby, czy Major – pierwszy w Nagrodzie Janowa. Z linii pochodzącej od  klaczy Maskotka, wywodzi się również piękna Maesta – Międzynarodowa Czempionka Towerlands, Narodowa Czempionka Klaczy Wielkiej Brytanii oraz Czempionka Wielkiej Brytanii Klaczy Starszych – sprzedana w 1998 roku za rekordową dla Białki kwotę 131 000 USD. Prawnuk Maesty – Milian również znakomicie rozpoczął karierę pokazową zdobywają w młodym wieku liczne tytułu w czempionatach w kraju i za granicą.
Bardzo duży wpływ na rozwój tej linii w Białce miały kurozwęckie klacze Ekspertyza, Eina, Eutrofia i Euskara. Z rodziny klaczy Euskara wywodzi się wyśmienita klacz – Wiceczempionke Polski Klaczy Starszych Euspira, która w znaczący sposób poprzez swoje córki kontynuuje rozwój linii Sahara w białeckiej stadninie.
Linia Milordka
Linia ta bardzo dobrze rozwinęła się w Białce, również zaznaczając swoją obecność na torach wyścigowych poprzez pochodzące od klaczy Elsynora – ogiery El Amor (drugie miejsce w Derby -1993) oraz Esej (zdobywca Nagrody Europy). Bardzo duże znaczenie dla stadniny mają klacze wywodzące się z rodziny Emki, która poprzez swoje córki Emzę i Emozę wprowadziła do stada znakomite potomstwo, które dzięki takim klaczom jak Egira i jej znakomite córki Egemę czy Egirię oraz klaczy Emika – Wiceczempionka Polski Klaczy Młodszych – doskonale reprezentują tą linię. Do nowych reprezentantek tej linii w białeckiej stadniny dołączyła kacz Bint Ermina rozpoczynając nowy rozdział w rozwoju linii Milordki w Białce.
 Linia Ukrainka
Od początku była to najliczniejsza linia, która stanowiła jeden z fundamentów sukcesów wyścigowych dla białeckich arabów. Poważnym wzmocnieniem linii Ukrainka było przyjście z Michałowa znacznej rodziny klaczy Forta – Fatmy, Fabioli i Filipiki. Z rodziny klaczy Dzierlatka pochodzi znakomity ogier wyścigowy – Dziewierz – zwycięzca Derby, Nagrody Białki, Koheilana I i Nagrody Figaro oraz Wyścigowy Czempion koni 4-letnich.  
Od klaczy założycielki Forsycji wywodzi się klacz Fabryszka sprzedana na aukcji w Janowie Podlaskim za kwotę 150 000 euro. Z linii tej pochodzi również piękna klacz Fraskata – zwyciężczyni klasy klaczek rocznych podczas Młodzieżowego Pokazu Koni Arabskich w Michałowie. Po sprzedaży Fabryszki linia wygasła.
Linia Szweykowska
Linia założona przez janowskiej hodowli klacz Fajkę wygasła.
Linia Rodania
Linia ta wprowadzona została do Białki poprzez klacze Neska, Nubia oraz córkę znakomitej klaczy Nejtycznka – Nostalgię. Wśród klaczy założycielek największą rolę odegrała klacz Nubia, pozostawiając w stadninie między innymi matki stadne Nudę i Numidię. Do rodziny tej należą takie klacze jak Noc, Nutella oraz jej córki i wnuczki Natea, Nefertari, Nefrytka.

Linia Szamrajówka
Najcenniejsza i najbardziej rozbudowana linia w Stadninie w Białce. Bezsprzeczna „Królwa Białki” Pentoza wprowadziła do Białki rodzinę „P”, która wywodzi się od klaczy Piewica, zakupionej ze stadniny w Tiersku w 1956 roku przez stadninę w Janowie. Piewica to matka tak znakomitych i uznanych nie tylko w Polsce ale i na całym świecie koni jak: Penicylina, Piruet, Piechur, Pilarka, Pentoda, Perełka, Persenkówka, Pipi czy Pilot. Pentoza, która trafiła do Białki 1981 roku stała się źródłem czempionów. Jedna z jej córek legendarna Perforacja dała w Białce 16 źrebiąt – a wśród nich ogier o fenomenalnym ruchu Pesal – Czempion Polski, Najlepszy Koń Pokazu w Janowie Podlaskim, Wiceczempion Pucharu Narodów, Top Ten Czempionatu Świata, Top Five Czempionatu Europy, Czempion Pokazów we Włoszech, Francji, Holandii, Danii i wielu innych. Do rodziny tej należą także wyśmienite córki Perforacji – Perfazja, Perita, Perylla, a także sprzedana na Aukcji w Janowie w 2014 roku za rekordową dla Białki kwotę 220 000 euro Perfirka. Największymi sukcesami może poszczycić się wnuczka Perforacji – córka ogiera Esparto – Perfinka – Czempionka Pucharu Narodów, Wiceczempionka Europy, Wiceczempionka Świata, Czempionka wielu międzynarodowych Pokazów. Linia Szamrajówka jest w dalszym ciągu kontynuowana i ma bogatą reprezentację, która z pewnością sławić będzie imię jej założycielki Pentozy.
Linia Bent-El-Arab
Jedną z ważniejszych klaczy w historii Białki była klacz Cudna, córka pochodzącej z Kurozwęk klaczy Cedrela, pierwsza klacz w Białce przedstawicielka bardzo rzadkiej żeńskiej linii Bent-el-Arab reprezentowanej w Polsce tylko przez białeckie konie. Znakomita matka, która pozostawiła w Białce sześcioro potomstwa z czego 5 to córki: Celia, Cykata, Cedonia oraz kontynuująca linię Bent-el-Arab klacz Cyfra, która poprzez klacz Celinę dała Białce kolejne pokolenia Czempionów i Czempionek.  Jednym z najważniejszych reprezentantów młodego pokolenia koni z rodziny klaczy Cudna jest Cefir – ciemno gniady ogier o niesamowitym ruchu i charyzmie – drugi w historii białeckiej stadniny Czempion Polski Ogierów Starszych, a także młodziutka Celita – Brązowa Medalistka Czempionatu Narodowego Klaczy Młodszych.
 Linia Scherife or.ar.
Wywodząca się od klaczy Albania linia zwycięzców wyścigowych: Abisynia – zwyciężczyni międzynarodowej gonitwy dla klaczy trzyletnich- o Nagrode Białki (1995), Al. Adha – wygrała Oaks (1993), Albertina – II miejsce w Oaks(1991), a także wnuczka Aryjka – również zwyciężczyni Oaks (1998). Znakomitymi wynikami w rajdach długodystansowych odznaczył się syn Albanii – Alahar. Dziś linię Scherife reprezentują klacze Antalia, Antja, Antara czy Afrodyzja.
Linia Wołoszka
Nowa linia wprowadzona do Białce po przeniesieniu kilku klaczy ze Stadniny w Kurozwękach, najbardziej cennymi nabytkami z linii Wołoszki okazały się Elżunia, Ekosfera oraz Esteria. Poprzez klacze Estufa, Efira, Elwina czy Elidia linia ta rozwija się w Białce dostarczają nowe pokolenia dobrze rokujących klaczy.


Po ponad trzydziestu latach istnienia Stadnina Koni  Czystej Krwi Arabskiej może poszczycić się stadem matek o dużym potencjale genetycznym, dających kolejne pokolenia koni, które na trwałe wpisują się w historię hodowli koni arabskich w Polsce i na Świecie.



Obecne reprezentantki linii żeńskich w Białce:
•    linia I. Gazella or.ar. – Cirka, Orelia, Cirilla, Camparia, Cirlita, Orea, Cerika, Campania, Carita, Cirina
•     linia II. Mlecha or.ar. – Haftka, Hermia, Hergetia, Hafira, Hepala, Helina, Hatteria,

•     linia Sahara or.ar. – Euspira, Everia, Euskaria, Eusita, Ekarena, Eltika, Ekaria, Eulena, Esme, Evimia, Eulada, Eviria, Elimia, Eulemia,

•     linia V. Milordka – Eklera, Egira, Emrida, Esmeta, Egita, Egiria, Bint Ermina, Emersja, Emrisa, Elfema, Birmina, Ekleria, Egiza, Egetia,

•     linia 17. Rodania or.ar. – Netta, Nefrytka,

•     linia XII. Szamrajówka – Parilla, Perfinka, Perika, Permaria, Perforia, Pernata, Peluza, Pelifa, Persaria, Perina,

•     linia 35. Bent-El-Arab or.ar. – Celna, Cella, Cytera, Celita, Cefrena, Cellena,

•    linia 36. Scherife or.ar. - Afrodyzja, Antalia, Antara, Antja, Afira,

•    linia X. Wołoszka – Efira, Elwina, Estufa, Elidia, Elfontana, Elwita, Efina, Elzamira.

Po wybuchu II Wojny Światowej państwowe ośrodki hodowli koni, które były obiektami o znaczeniu strategicznym wobec naporu wojsk niemieckich otrzymały rozkaz do ewakuacji. Rozkaz taki dotyczył również Stada w Białce, gdzie wymarsz na wschód rozpoczęty po 17 września mimo wkroczenia Armii Czerwonej zakończył się powrotem do Białki. Na szczęście konie ocalały a tydzień później Stado zajęli Niemcy.

W okresie okupacji stado funkcjonowało normalnie – nie został zmieniony profil hodowlany, a jedynie poszerzono stan koni o konie berberyjskie i ogiery półkrwi zdobyte przez Niemców we Francji.

W roku 1944 w obliczu zagrożenia, jakie stanowił szybko zbliżający się front Niemcy zarządzili ewakuację najpierw w okolice Bogusławic, potem w głąb Rzeszy – do Torgau nad Łebą. Ogiery zostały potem przyłączone do stada Traventall w Szlezwigu-Holsztynie.

 

Stado i konie małopolskie po wojnie

W 1947 roku rozpoczęto pierwszy po wojnie sezon hodowlany, rozmieszczając ludzi i konie na punktach kopulacyjnych. Już w 1950 roku stado liczyło 197 ogierów i obsługiwało 80 punktów.

Po zawierusze wojennej zmieniła się koncepcja hodowli koni półkrwi, do końca lat sześćdziesiątych nacisk kładziono na konie w typie zaprzęgowym, gdzie przewagę zyskiwały ogiery masywniejsze i wyższe, co miało prowadzić do uzyskania koni przydatnych w rolnictwie. Zaś na początku lat siedemdziesiątych powrócono do hodowli koni w typie wierzchowym, gdzie Białka doskonale się sprawdziła dostarczając konie o predyspozycjach sportowych. W roku 1962 ujęto w ustawowe ramy pogłowie koni gorącokrwistych z regionu południowo – wschodniej Polski, głównie angloarabskiej półkrwi, skupiając je pod nazwa Małopolska Rasa Koni i tu również Stado Ogierów w Białce zajęło ważne miejsce w historii koni w Polsce będąc nie tylko najważniejszym rezerwuarem reproduktorów tej rasy, ale również prężnym ośrodkiem jej promocji i popularyzacji.

Pośród najwybitniejszych reproduktorów, które działały w Białce wymienić należy ogiery z rodu Schagya zwłaszcza te z linii Schagya X z austrowęgierskiej stadniny Radowce, były to takie legendy jak: Łysy Pan xo, Gaskończyk xo oraz Cekwart xo. Z innego rodu pochodził zasłużony na Lubelszczyźnie Schagya X – 32, urodzony w słowackiej stadninie Topolczanki. Ogiery te reprezentujące prądy krwi pochodzenia orientalnego nadały lubelskiej hodowli swoiste piętno. Wybitnymi walorami wykazały się Marten xxoo oraz jego syn Barak xo, spośród ogierów zagranicznych wielki wpływ miał Kwartet xo sprowadzony z Francji przez stadninę w Janowie Podlaskim. Należy tutaj wymienić również ogiery pełnej krwi Celsetyna, Dalmora, Saroyana i Soltisa, półkrwi arabskiej Dahomana IX oraz angloarabskiego Sekwestra xxoo.

Wykorzystanie materiału genetycznego ww. koni było żywym przykładem kontynuowania przedwojennej receptury hodowlanej na polskiego angloaraba poprzez kojarzenie krwi koni shagya z krwią angielską.

 

Sport jeździecki w Stadzie

Za sprawą barwnych festynów, zawodów jeździeckich, dzięki posiadaniu najbardziej wartościowych ogierów, białeckie Stado prędko stało się swoistą „Mekką” koniarzy, zaś niemal bajkowe pejzaże przyciągać zaczęły znanych malarzy i fotografików. W ramach popularyzowania jeździectwa Białka organizowała obozy dla młodzieży i wczasy w siodle rocznie przyjmując około 200 uczestników.

Białka od początku podejmowała szereg działań na rzecz popularyzacji jeździectwa, sportu i rekreacji. W roku 1950 powstała jako pierwsza w kraju sekcja jeździecka, a rok później otwarto tu zakład treningowy dla ogierów małopolskich. Wśród najlepszych startujących w barwach Białki należy wymienić takie konie jak: Harlem xo – Mistrz Polski w skokach przez przeszkody; Askar – startujący z sukcesami w skokach oraz WKKW, olimpijczyk z Atlanty (1996); Autokrata – Czempion Zakładu Trenignowego Kwidzyn (1995); Barok– wielokrotny uczestnik ogólnopolskich zawodów w skokach i WKKW, Wiceczempion Ogierów na Krajowej Wystawie Zwierząt Hodowlanych (1995); Dinar – brązowy medalista Mistrzostw Polski w WKKW; Alahar, Albat i Drakkar – należące do ścisłej czołówki rajdów długodystansowych w Polsce oraz konie zaprzęgowe prowadzone przez Marka Pawelca Wicemistrza Polski w powożeniu. Warto wspomnieć tu także o młodszym pokoleniu koni z Białki, które na trwałe wpisały się w historię sportu jeździeckiego: chluba ostatnich lat piękny i dzielny Berlin Bej- Czempion Krajowej Wystawy Zwierząt Hodowlanych (najwyższa nota w historii pokazy 40 na 40 pkt), Mistrz Polski Młodych Koni w WKKW; Kamp - Czempion Koni Angloarabskich Neustadt – Dosse (2004); Agrest, Awans – Czempioni Zakładu Treningowego Bogusławice, wielokrotni uczestnicy zawodów ogólnopolskich i międzynarodowych w ujeżdżeniu i WKKW; Sadam – Złoty Medalista Ogolnopolskiej Olimpiady Młodzieży, a także wiele innych ogierów, które z sukcesami startowały na arenach w kraju jak i za granicą.

 

Stadnina koni czystej krwi arabskiej

W 1981 roku bardzo dobrze funkcjonujące stado, posiadające wysokiej jakości pastwiska i łąki, doskonałe stajnie i doświadczoną załogę, ponadto cieszące się kontynentalnym klimatem zostało wybrane perz Ministerstwo Rolnictwa na siedzibę nowej polskiej stadniny arabskiej – obok Janowa Podlaskiego, Michałowa i Kurozwęk. Z tych trzech państwowych stadnin pochodził materiał wyjściowy dla najmłodszej – białeckiej.

Pierwsze 20 klaczy przybyło do Białki już w listopadzie 1981 roku, a już niebawem dokupiono kolejne. W 1999 roku ze zlikwidowanej stadniny Kurozwęki do Białki przybyło jeszcze 20 klaczy co poważnie zasiliło stado matek. Materiał, który trafił do białeckiej stadniny był zróżnicowany pod względem genetycznym i niewyrównanym fenotypie ale dało to duże możliwości pracy hodowlanej czego efekty możemy do dziś dnia podziwiać na pokazach koni arabskich na całym świecie.

 

Stado i liczby

Białka od 1 grudnia 2012 została włączona do Małopolskiej Hodowli Roślin Sp. z o. o.  w Krakowie i posiada aktualnie 260 ha gruntów ornych, 130 ha łąk, 30 ha pastwisk i 28 ha stawów rybnych.

Pogłowie koni to 125 koni czystej krwi arabskiej oraz 32 ogiery szlachetne ( w tym 19 małopolskich) i zimnokrwiste.

Do 2015 roku na terenie SO Białka  działała obora udojowa licząca ok. 180 sztuk bydła mlecznego rasy holsztyńsko-fryzyjskiej.